Χρησιμοποιώντας τη Μεγάλη Συστοιχία Χιλιοστομετρικών/Υποχιλιοστομετρικών παρατηρήσεων ALMA
οι αστρονόμοι παρατήρησαν μία περιοχή γύρω από ένα νεαρό άστρο
όπου τα σωματίδια σκόνης συσσωματώνονται σε μεγαλύτερους σχηματισμούς.
Είναι η πρώτη ξεκάθαρη παρατήρηση μίας τέτοιας παγίδας σκόνης.
Επιλύει ένα παλιό μυστήριο για το πώς τα σωματίδια σκόνης στους δίσκους
μεγαλώνουν ώστε τελικά να σχηματίζουν κομήτες,
πλανήτες και άλλα βραχώδη σώματα.
Παρακολουθείτε το ESOcast! Επιστήμη αιχμής και εξελίξεις
από το ESO, το Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο.
Οι αστρονόμοι γνωρίζουν πλέον πως υπάρχουν πολλοί πλανήτες σε τροχιά γύρω από άλλα άστρα.
Υπάρχουν όμως πολλές απορίες για το πώς σχηματίζονται
οι πλανήτες, οι κομήτες και οι αστεροειδείς.
Νέες παρατηρήσεις με το ισχυρό τηλεσκόπιο ALMA συμβάλουν
στην απάντηση ενός σημαντικού ερωτήματος: πώς οι μικροσκοπικοί κόκκοι σκόνης
γύρω από ένα άστρο μεγαλώνουν - σχηματίζοντας πέτρες,
ως και βράχους με μέγεθος μεγαλύτερου από ένα μέτρο;
Με τη χρήση προσομοιώσεων με Η/Υ θεωρείται ότι οι κόκκοι μεγαλώνουν
συγκρουόμενοι και συγκολλούμενοι μεταξύ τους. Όμως όταν οι μεγαλύτεροι κόκκοι συγκρούονται ξανά
με μεγάλες ταχύτητες, συχνά διαλύονται και επιστρέφουν στην αρχική τους μορφή.
Ακόμη και αν δε διαλυθούν, τα μοντέλα δείχνουν ότι οι μεγαλύτεροι κόκκοι
θα επιβραδύνονταν λόγω της τριβής της σκόνης με το αέριο,
και θα έπεφταν πάνω στο άστρο χωρίς να μπορέσουν να μεγαλώσουν περισσότερο.
Οι μικροί βράχοι πρέπει κάπως να βρουν καταφύγιο ώστε να συνεχίσουν
να μεγαλώνουν, σε μέγεθος ικανό ώστε να επιβιώσουν αυτόνομα.
Μία τέτοια παγίδα σκόνης έχει προταθεί, αλλά δεν είχε παρατηρηθεί, μέχρι τώρα.
Οι αστρονόμοι χρησιμοποιώντας το ALMA μελέτησαν τον πρωτοπλανητικό δίσκο
του συστήματος Oph-IRS 48.
Το σύστημα περιβάλλεται από ένα δακτύλιο αερίου με μία κεντρική οπή, η οποία
μάλλον δημιουργήθηκε από κάποιον μη ορατό πλανήτη, ή ένα συνοδό άστρο.
Παλαιότερες παρατηρήσεις με το Very Large Telescope του ESO έδειξαν ότι
τα μικρότερα σωματίδια σκόνης σχημάτιζαν επίσης ένα δακτύλιο. Η νέα όμως παρατήρηση του ALMA
αποκάλυψε ότι τα μεγαλύτερα σωματίδια σκόνης έκαναν κάτι εντελώς διαφορετικό!
Αντί να σχηματίζουν ένα αναμενόμενο δίσκο, ανακαλύφθηκε
ένας ξεκάθαρος σχηματισμός σα φυστίκι.
Αυτή είναι μία παγίδα σκόνης, μία περιοχή όπου παγιδεύονται οι μεγαλύτεροι κόκκοι σκόνης
και μπορούν να αυξηθούν σε μέγεθος με συγκρούσεις και συγκολλήσεις.
Οι παρατηρήσεις επίσης δείχνουν να υπάρχει ένα είδος εργοστασίου κομητών
καθώς τα σωματίδια σε αυτή τη παγίδα μπορούν να αυξηθούν
σε μέγεθος όσο ενός κομήτη, μήκους μερικών χιλιομέτρων.
Όμως, σε αυτή την απόσταση από το άστρο,
η σκόνη δύσκολα θα μπορούσε να σχηματίσει πλανήτες.
Σύντομα, με την ανεπανάληπτη ευαισθησία και ευκρίνεια του ALMA
θα καταστεί δυνατή η παρατήρηση παγίδων σκόνης πολύ πιο κοντά στο μητρικό άστρο.
Τέτοιες παγίδες σκόνης θα μπορούσαν να αποτελούν
το λίκνο δημιουργίας νέων πλανητών.
Το ESOcast είναι παραγωγή του ESO, του Ευρωπαϊκού Νότιου Αστεροσκοπείου.
Η Μεγάλη Συστοιχία Χιλιοστομετρικών/Υποχιλιοστομετρικών Παρατηρήσεων ALMA αποτελεί διεθνή κοινοπραξία μεταξύ Ευρώπης, Β. Αμερικής και Αν. Ασίας σε συνεργασία με τη Χιλή.
Το ESO, το Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο, είναι ο κορυφαίος διακρατικός οργανισμός έρευνας και τεχνολογίας στην αστρονομία, σχεδιάζει, κατασκευάζει και διαχειρίζεται τα πλέον προηγμένα επίγεια τηλεσκόπια στον κόσμο.