eso2202tr — Bilim Bülteni

Güneş’e en yakın yıldızın etrafında yeni bir gezegen keşfedildi

10 Şubat 2022

Avrupa Güney Gözlemevi’nin Şili’deki Çok Büyük Teleskobu’nu (ESO VLT) kullanan bir gökbilimciler ekibi Güneş Sistemi’mize en yakın yıldız olan Proxima Centauri etrafında dolanan başka bir gezegene dair kanıt buldu. Aday durumundaki gezegen, sistemde tespit edilen üçüncü ve yıldızın etrafında şimdiye kadar keşfedilmiş olan en hafif nesnedir. Dünya’nın kütlesinin sadece dörtte biri büyüklüğündeki gezegen aynı zamanda şimdiye kadar bulunan ötegezegenler arasındaki en hafiflerden biridir.

Keşif en yakın yıldız komşumuzun ilginç yeni dünyalarla dolu ve buraların yeni çalışmalar ile gelecekteki keşiflere açık olduğunu göstermektedir,” diye açıklıyor sonuçları bugün Astronomy & Astrophysics adlı dergide yayımlanan çalışmaya liderlik eden, Portekiz, Astrofizik Araştırma Merkezi’nden araştırmacı João Faria. Proxima Centauri Güneş’e en yakın yıldız olup, sadece dört ışık yılından biraz daha ötededir.

Yeni keşfedilen Proxima d adlı gezegen, Proxima Centauri’nin etrafında, Merkür’ün Güneş’e olan uzaklığının onda birinden daha az, yaklaşık dört milyon kilometre uzaklıktaki bir yörüngede dolanmaktadır. Yıldız ile yaşanabilir bölge arasında — yıldızın etrafındaki, gezegenin yüzeyinde suyun sıvı halde bulunabildiği bölge — bulunan gezegenin Proxima Centauri etrafındaki bir yörüngesini tamamlaması sadece beş gün sürmektedir.

Yıldızın hali hazırda iki diğer gezegene ev sahipliği yaptığı bilinmektedir: Dünya ile benzer kütleye sahip Proxima b gezegeni yıldızın etrafındaki yaşanabilir bölgedeki turunu 11 günde tamamlarken, Proxima c aday gezegeni ise yıldızdan çok daha uzakta beş-yıllık bir yörüngede dolanmaktadır.

Proxima b ESO’nun 3.6-metrelik teleskobu üzerindeki HARPS aygıtı ile birkaç yıl önce keşfedilmiştir. Keşif daha sonra 2020 yılında Proxima sistemini ESO’nun VLT’si üzerindeki ESPRESSO aygıtı ile inceleyen bilim insanları tarafından onaylanmıştır. Gözlenen sinyal çok zayıf olduğundan ekip bunun yıldızda meydana gelen değişimlerden ziyade gezegenden kaynaklı olduğunu onaylamak için ESPRESSO ile takip gözlemleri gerçekleştirmiştir.

Yeni gözlemleri elde ettikten sonra sinyalin yeni bir gezegen adayından geldiğini onaylayabildik,” diyor Faria. “Böyle düşük bir sinyali yakalamanın zorluğu ve bunu başardıktan sonra Dünya’ya bu kadar yakın bir ötegezegeni keşfetmek heyecan vericiydi.

Dünya’nın dörtte biri kadar kütlesiyle Proxima d dikey hız yöntemi ile ölçülen en hafif gezegen olarak L 98-59 gezegen sisteminde yeni keşfedilen gezegeni geride bırakmıştır. Bu yöntemde yörüngede dolanan gezegenin çekimsel etkisiyle yıldızın hareketinde meydana gelen küçük yer değiştirmeleri ölçülmektedir. Proxima d’nin kütle çekimi o kadar küçük ki Proxima Centauri üzerinde oluşturduğu ileri ve geri hareketlerin hızı saniyede 40 santimetre civarındadır (saatte 1.44 kilometre).

Bu başarı aşırı derecede önemli,” diyor ESO Şili ESPRESSO aygıt bilimcisi Pedro Figueira. “Dikey hız yönteminin gökadamızda en fazla bulunan ve potansiyel olarak bildiğimiz yaşama ev sahipliği yapabilecek, bizimki gibi küçük gezegenlerin sayısını ortaya çıkarma potansiyeli bulunuyor.

Bu sonuç ESPRESSO’nun yeteneklerini açıkça ortaya koyarken, gelecekte bulabilecekleri hakkında beni meraklandırıyor,” diye ekliyor Faria.

ESPRESSO’nun diğer dünyaları arama çalışmaları, şu anda Atacama Çölü’nde inşası devam eden ve yakın yıldızların etrafında çok daha fazla gezegenin keşfedilmesi ve araştırılması adına kritik öneme sahip ESO’nun Aşırı Büyük Teleskobu ile tamamlanacaktır.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma “A candidate short-period sub-Earth orbiting Proxima Centauri” (doi:10.1051/0004-6361/202142337) başlıklı bir makale olarak Astronomy & Astrophysics adlı dergide yayımlanmak üzere sunulmuştur.

Araştırma ekibinde J. P. Faria (Instituto de Astrofísica e Ciências do Espaço, Universidade do Porto, Portugal [IA/UPorto], Centro de Astrofísica da Universidade do Porto, Portugal [CAUP] and Departamento de Física e Astronomia, Faculdade de Ciências, Universidade do Porto, Portugal [FCUP]), A. Suárez Mascareño (Instituto de Astrofísica de Canarias, Tenerife, Spain [IAC], Departamento de Astrofísica, Universidad de La Laguna, Tenerife, Spain [IAC-ULL]), P. Figueira (European Southern Observatory, Santiago, Chile [ESO-Chile], IA-Porto), A. M. Silva (IA-Porto, FCUP) M. Damasso (Osservatorio Astrofisico di Torino, Italy [INAF-Turin]), O. Demangeon (IA-Porto, FCUP), F. Pepe (Département d’astronomie de l’Université de Genève, Switzerland [UNIGE]), N. C. Santos (IA-Porto, FCUP), R. Rebolo (Consejo Superior de Investigaciones Científicas, Madrid, Spain [CSIC], IAC-ULL, IAC), S. Cristiani (INAF - Osservatorio Astronomico di Trieste, Italy [OATS]), V. Adibekyan (IA-Porto), Y. Alibert (Physics Institute of University of Bern, Switzerland), R. Allart (Department of Physics, and Institute for Research on Exoplanets, Université de Montréal,Canada, UNIGE), S. C. C. Barros (IA-Porto, FCUP), A. Cabral (Instituto de Astrofísica e Ciências do Espaço, Faculdade de Ciências da Universidade de Lisboa, Portugal [IA-Lisboa], Faculdade de Ciências da Universidade de Lisboa, Portugal [FCUL]), V. D’Odorico (OATS, Institute for Fundamental Physics of the Universe, Trieste, Italy [IFPU], Scuola Normale Superiore, Pisa, Italy) P. Di Marcantonio (OATS), X. Dumusque (UNIGE), D. Ehrenreich (UNIGE), J. I. González Hernández (IAC-ULL, IAC), N. Hara (UNIGE), J. Lillo-Box (Centro de Astrobiología (CAB, CSIC-INTA), Depto. de Astrofísica, Madrid, Spain), G. Lo Curto (European Southern Observatory, Garching bei München, Germany [ESO], ESO-Chile) C. Lovis (UNIGE), C. J. A. P. Martins (IA-Porto, Centro de Astrofísica da Universidade do Porto, Portugal), D. Mégevand (UNIGE), A. Mehner (ESO-Chile), G. Micela (INAF - Osservatorio Astronomico di Palermo, Italy), P. Molaro (OATS), IFPU), N. J. Nunes (IA-Lisboa), E. Pallé (IAC, IAC-ULL), E. Poretti (INAF - Osservatorio Astronomico di Brera, Merate, Italy ), S. G. Sousa (IA-Porto, FCUP), A. Sozzetti (INAF-Turin), H. Tabernero (Centro de Astrobiología, Madrid, Spain [CSIC-INTA]), S. Udry (UNIGE), ve M. R. Zapatero Osorio (CSIC-INTA) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi (ESO) dünya genelindeki bilim insanlarına, tümünün faydasına olacak şekilde, Evren’in gizemlerini keşfetme fırsatı sunmaktadır.  Araştırmacıların heyecan verici sorulara yanıt aradıkları ve gökbilimine olan merakı yaygınlaştırdığı, yer konuşlu birinci sınıf gözlemevlerini tasarlayıp, inşasını ve işletilmesini gerçekleştirerek gökbilimde küresel iş birliğini destekliyoruz. 1962 yılında hükümetler-arası bir kurum olarak kurulan ESO, bugün 16 Üye Ülke (Avusturya, Belçika, Çekya, Danimarka, Fransa, Finlandiya, Almanya, İrlanda, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve Birleşik Krallık), ev sahibi olarak Şili ve Stratejik Ortak olarak Avustralya tarafından desteklenmektedir. ESO’nun genel merkezi ile ziyaretçi merkezi ve ESO Süpernova planetaryumu Almanya’daki Münih yakınlarında yer alırken, gökyüzünü gözlemek için eşsiz koşullara sahip olan Şili’deki Atacama Çölü teleskoplara ev sahipliği yapmaktadır. ESO üç farklı gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal’da Çok Büyük Teleskop ve onun Girişimölçerini, ek olarak iki tarama teleskobu olan, kırmızı-ötesinde çalışan VISTA ile görünür ışıktaki VLT Tarama Teleskobu’nu işletmektedir. Yine Paranal’da ESO dünyanın en büyük ve en duyarlı gama-ışın gözlemevi olan Cherenkov Teleskop Dizgesi Güney’e ev sahipliği yapacak ve işletecektir. Uluslararası ortakları ile ESO Chajnantor’da gökyüzünü milimetre ve milimetre-altı aralığında gözleyen iki tesis olan APEX ve ALMA’yı işletmektedir. Paranal yakınlarındaki Cerro Armazones’te “dünyanın gökyüzünü izleyen en büyük gözü” olacak ESO’nun Aşırı Büyük Teleskobu’nu inşa ediyoruz. Şili Santiago’daki ofislerimizden ülkedeki operasyonlarımızı destekleyerek Şili toplumunu ve ortaklarımızı ilgili süreçlere dahil ediyoruz.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00
E-posta: arifscag@gmail.com

João Faria
Instituto de Astrofisica e Ciências do Espaço, Faculdade de Ciências, Universidade do Porto
Porto, Portugal
Tel: +351 226 089 855
E-posta: joao.faria@astro.up.pt

Pedro Figueira
ESO and Instituto de Astrofísica e Ciências do Espaço
Santiago, Chile
Tel: +56 2 2463 3074
E-posta: pedro.figueira@eso.org

Nuno Santos
Instituto de Astrofisica e Ciências do Espaço, Faculdade de Ciências, Universidade do Porto
Porto, Portugal
E-posta: nuno.santos@astro.up.pt

Mario Damasso
INAF – Osservatorio Astrofisico di Torino
Turin, Italy
Tel: +39 339 1816786
E-posta: mario.damasso@inaf.it

Alejandro Suárez Mascareño
Instituto de Astrofísica de Canarias
Tenerife, Spain
Tel: +34 658 778 954
E-posta: asm@iac.es

Baptiste Lavie
Département d’astronomie de l’Université de Genève
Genève, Switzerland
Tel: +41 22 379 24 88
E-posta: baptiste.lavie@unige.ch

Bárbara Ferreira
ESO Media Manager
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6670
Cep: +49 151 241 664 00
E-posta: press@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso2202.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso2202tr
Adı:Proxima Centauri, Proxima d
Tür:Milky Way : Star : Circumstellar Material : Planetary System
Facility:Very Large Telescope
Instruments:ESPRESSO
Science data:2022A&A...658A.115F

Görüntüler

Artist’s impression of Proxima d (close-up)
Artist’s impression of Proxima d (close-up)
sadece İngilizce
Artist’s impression of Proxima d (wider view)
Artist’s impression of Proxima d (wider view)
sadece İngilizce
Proxima Centauri in the southern constellation of Centaurus
Proxima Centauri in the southern constellation of Centaurus
sadece İngilizce
The sky around Alpha Centauri and Proxima Centauri (annotated)
The sky around Alpha Centauri and Proxima Centauri (annotated)
sadece İngilizce

Videolar

Ultralight Planet Found Next Door (ESOcast 250 Light)
Ultralight Planet Found Next Door (ESOcast 250 Light)
sadece İngilizce